Obiekt na niebie

M13 Gromada Herkulesa

Najjaśniejsza gromada kulista północnego nieba, licząca kilkaset tysięcy gwiazd. Leży na zachodnim boku czworokąta jasnych gwiazd w centrum Herkulesa. W lornetce to wyraźna, okrągła mgiełka z jasnym środkiem, widoczna nawet z podmiejskiego nieba.

Fot. ESA/Hubble i NASA · źródło: Wikimedia Commons · domena publiczna

Dane obiektu

Typ
gromada kulista
Gwiazdozbiór
Herkules
Jasność
5,8 mag
Na granicy widoczności gołym okiem, łatwa w lornetce. Wielkość gwiazdowa V. Im mniejsza liczba, tym jaśniej. Granica gołego oka: ok. 6.
Rozmiar kątowy
16,5′
dla porównania tarcza Księżyca ma ok. 30′
Odległość
ok. 26 tys. lat świetlnych
pomiar z bazy SIMBAD (2008MNRAS.389.1924F)
Najlepiej widoczny wieczorem
lipiec
górowanie ok. 22:00 czasu lokalnego
Rektascensja
16h 41,7m J2000
Deklinacja
+36° 28′ J2000
Inne oznaczenia
NGC 6205

Źródła danych:

Widoczność w ciągu roku

Najlepsze miesiące obserwacji: czerwiec – lipiec

30°60°90°styczeń: pod horyzontem–styluty: 8°8°lutmarzec: 21°21°markwiecień: 38°38°kwimaj: 56°56°majczerwiec: 72°72°czelipiec: 70°70°lipsierpień: 53°53°siewrzesień: 35°35°wrzpaździernik: 18°18°paźlistopad: 6°6°lisgrudzień: pod horyzontem–gru

Wysokość obiektu nad horyzontem w połowie miesiąca o 22:00 (latem o 23:00). Polska centralna (52° N, 19° E).

Jak znaleźć obiekt M13 na nocnym niebie przez lornetkę?

Obiekt M13 znajduje się w gwiazdozbiorze Herkulesa. Odszukaj Trapez Herkulesa – czworobok z gwiazd ε, ζ, η i π Her. M13 leży na jego zachodnim boku, ok. 1/3 drogi od η do ζ Her. Przy bardzo ciemnym niebie bywa widoczna nawet gołym okiem.

Lokalizacja gromady kulistej M13 w gwiazdozbiorze Herkulesa

Gwiazdozbiór Herkulesa z zaznaczoną Gromadą Herkulesa (M13)Wega (α Lyr)Gemma (α CrB)M13pole widzenia lornetki 10×50 (6,5°)HERKULESLUTNIASMOKWOLARZ
Okolica M13 – gwiazdy do 5 mag. Strzałka: od η Herkulesa w stronę ζ, do M13. Przerywany okrąg to pole widzenia lornetki 10×50 (6,5°). Stojąc twarzą na południe, masz północ u góry, a wschód po lewej.

Poglądowy widok w lornetce

Poglądowy widok M13 w lornetce 10×50 – pole widzenia 6,5°, gwiazdy do 9 magM13NSEW
Rysunek poglądowy (szkic obiektu pod ciemnym niebem, z dala od miejskich świateł): w 7×50 i 10×50 M13 wygląda jak puchata kulka śniegu o średnicy ok. 1/4° z jaśniejszym środkiem. Od 16×70 robi się ziarnista – drobne punkciki gęstnieją ku środkowi.

Źródła do map:

Ciekawostki o gromadzie kulistej M13

Gromada Herkulesa (M13)

Fot. ESA/Hubble i NASA · źródło: Wikimedia Commons · domena publiczna

  • Adres na pierwszą wiadomość do obcych

    16 listopada 1974 roku radioteleskop Arecibo wysłał w stronę M13 zakodowaną wiadomość: rysunek człowieka, schemat DNA i położenie Ziemi w Układzie Słonecznym. Przygotował ją zespół Franka Drake’a z Carlem Saganem. Sygnał dotrze do gromady za około 25 tysięcy lat.

    Źródło: National Geographic

  • Odkrył ją Edmond Halley

    W 1714 roku Edmond Halley – ten od słynnej komety – zanotował, że w pogodne, bezksiężycowe noce M13 widać nawet gołym okiem. Messier wpisał ją do katalogu w 1764 roku.

    Źródło: Astrofoto.ca (S. Heggie)

  • Setki tysięcy słońc

    M13 skupia kilkaset tysięcy gwiazd. W jej środku gwiazdy są około 500 razy gęściej upakowane niż w okolicy Słońca.

    Źródło: Astrofoto.ca (S. Heggie)

  • „Mercedes” w sercu gromady

    Na południowy wschód od jądra M13 widać trzy ciemne pasy rozchodzące się co 120° – jak śmigło albo znaczek Mercedesa. Pierwszy narysował je około 1850 roku Bindon Stoney, asystent lorda Rosse’a, przez olbrzymi teleskop w zamku Birr w Irlandii. Do dziś nie wiadomo, czy to pył, czy złudzenie wynikające z układu gwiazd. Wypatrzysz je dopiero w teleskopie.

    Źródło: Sky & Telescope

Relacje z obserwacji z obiektem M13